काठमाडौंको क्लासिक ग्यालरीमा अन्तर्राष्ट्रिय महिला दिवसको सन्दर्भ पारेर आयोजना गरिएको “अनबाउन्ड भ्वाइसेसः वुमन इन आर्ट” शीर्षकको सामूहिक कला प्रदर्शनीले समकालीन नेपाली कला क्षेत्रमा महिला कलाकारका आवाज, अनुभव र दृष्टिकोणलाई एकै ठाउँमा ल्याउँदै गहिरो संवेदनशील र विचारशील बहसको वातावरण सिर्जना गरेको छ । चैत्र १५ (मार्च २९, २०२६) मा उद्घाटन भएको यस प्रदर्शनीमा १२ जना नेपाली र २ जना मंगोलियन गरी १४ जना महिला कलाकारहरूको सहभागिता रहेको छ, जसले कला केवल सौन्दर्यको विषय नभई अनुभव, संघर्ष, स्मृति र सामाजिक यथार्थको सशक्त माध्यम हो भन्ने कुरा पुनः स्थापित गरेको छ।
संस्कृति क्षेत्रसँग आबद्ध तथा युनेस्को नेपालमा कार्यरत नभा बस्नेत थापाले उद्घाटन गरेको यस प्रदर्शनीमा ठमेल पर्यटन बोर्डकी सल्लाहकार गीता गुरुङको पनि उपस्थिति रहेको थियो, जसले यसको संस्थागत र सांस्कृतिक महत्वलाई अझ सुदृढ बनाएको देखिन्छ । क्लासिक ग्यालरीले आफ्नो स्थापना कालदेखि नै नेपाली कला संरक्षण र प्रवद्र्धनलाई केन्द्रमा राख्दै स्थापित कलाकारहरूसँगै युवा, महिला तथा फरक क्षमता भएका कलाकारलाई पनि समान अवसर दिने अभ्यासलाई निरन्तरता दिँदै आएको ग्यालरी संचालक सरिता डंगोल बताउछिन् । उनका अनुसार नेपाली कला इतिहासमा महिला कलाकारको उपस्थिति लामो समयसम्म सीमित रहँदै आएको भए पनि पछिल्लो समय उनीहरूको सहभागिता बढ्दो क्रममा छ, यद्यपि पारिवारिक र सामाजिक जिम्मेवारीका कारण उनीहरू पूर्ण रूपमा आफ्नो कला अभ्यासमा समर्पित हुन कठिनाइ भोगिरहेका छन् । यही सन्दर्भमा सक्रिय र निष्क्रिय दुवै प्रकारका महिला कलाकारलाई एउटै मञ्चमा ल्याउने उद्देश्यले यस्तो प्रदर्शनी निरन्तर आयोजना हुँदै आएको छ, जसको यो बाह्रौं संस्करण हो ।
यस प्रदर्शनीको विशेषता यसको विविधता र विषयगत गहिराइमा निहित छ। यहाँ प्रस्तुत कृतिहरू कुनै एक शैली वा सौन्दर्यबोधमा सीमित छैनन्, बरु प्रत्येक कलाकारले आफ्नो व्यक्तिगत अनुभव, सामाजिक यथार्थ र आन्तरिक यात्रालाई फरक–फरक दृश्य भाषामार्फत अभिव्यक्त गरेका छन्।
अञ्जली तामाङका चित्रहरूले बसाइँसराइको मौन प्रभावलाई संवेदनशील ढंगले उजागर गरेकी छिन्, उनको कलामा गाउँमा रहेका अभिभावक, बालबालिका र ज्येष्ठ नागरिकहरूले निरन्तरता र सम्झनाको भार बोकेको देखिन्छ। उनका कृतिहरूले परम्परा र आधुनिकताको बीचको जटिल सम्बन्धलाई एक जीवित क्यानभासका रूपमा प्रस्तुत गर्छन्, जहाँ प्रत्येक ब्रस स्ट्रोकले समय, स्मृति र सहनशीलताको कथा सुनाउँछ।
लाछेन न्यार्टेन तामाङका कृतिहरूमा दिदीबहिनीबीचको सम्बन्ध, आध्यात्मिकता र “तेस्रो आँखा” को रूपकमार्फत आत्म–चेतनाको खोजी देखिन्छ। प्रेम, भक्ति र आत्म–अन्वेषणलाई एकै साथ समेट्दै उनका चित्रहरूले भौतिक संसारभन्दा परको सत्यतर्फ संकेत गर्छन् ।
नम्रता सिंह दनुवारले रुखलाई जीवन र पुनर्जागरणको प्रतीकका रूपमा प्रस्तुत गर्दै मिथिला संस्कृतिको दार्शनिक पक्षलाई उजागर गरेकी छिन्, जहाँ मानव र प्रकृतिबीचको अन्तरसम्बन्धलाई गहिरो रूपमा अनुभूत गर्न सकिन्छ । रबिता किसीका कृतिहरू संघर्ष र आत्म–उत्थानको कथा हुन्, जहाँ अँध्यारोबाट उज्यालोतर्फको यात्रा कमल र चैत्यजस्ता प्रतीकमार्फत व्यक्त गरिएको छ। यसैगरी रशना बज्राचार्यले पश्चिमी कला इतिहासको प्रसिद्ध कृति “द बर्थ अफ भेनस” लाई पुर्नःव्याख्या गर्दै समकालीन समाजमा व्याप्त बलात्कार संस्कृति र महिलामाथिको हिंसालाई प्रश्न गरेकी छन् । मिथकीय संरचनालाई जोगाउँदै त्यसमा नयाँ सन्देश भर्दै उनले परम्परागत कथनलाई चुनौती दिएकी छन्, जसले दर्शकलाई असहज तर आवश्यक संवादतर्फ धकेल्छ ।
टिशा श्रेष्ठका चित्रहरूले काठमाडौंका परम्परागत हिटीहरूको संकटपूर्ण अवस्थालाई उजागर गर्दै तीव्र शहरीकरणका कारण हराउँदै गएको सांस्कृतिक पहिचानप्रति चिन्ता व्यक्त गर्छन्। अनामिका गौतमको कलाले आत्म–अन्वेषण, ऊर्जा र सन्तुलनको यात्रा देखाउँछ, जसले दर्शकलाई आफ्नै भित्री संसारसँग संवाद गर्न प्रेरित गर्छ। सुबिस्ता कायस्थको कृतिले ‘हेर्ने’ प्रक्रियालाई नै प्रश्न गर्दै दर्शकलाई आफ्नै दृष्टिको आलोचना गर्न बाध्य बनाउँछ, जहाँ निर्दोषता र समाजको व्याख्याबीचको तनाव स्पष्ट रूपमा देखिन्छ। यो कला कृति हेर्दा सुरुमा बालसुलभ र आकर्षक देखिए पनि यसले गहिरो अर्थ बोकेको छ। पर्दाले ढाकिएको चित्रले हेर्ने प्रक्रियालाई नै सक्रिय बनाउँदै “खोल्ने” अनुभव दिन्छ। टुक्रिएको शरीरले पहिचान र अपूर्णताको संकेत गर्छ भने साना किरा असहजता र हस्तक्षेपको प्रतीक बनेका छन्। उज्यालो रङ र नरम बनावटभित्र लुकेको असहज भावले सौन्दर्य र बेचैनीबीच सन्तुलन सिर्जना गर्छ, जसले दर्शकलाई सोच्न बाध्य बनाउँछ।
सरिता डंगेलका कृतिहरूमा स्मृति, बाल्यकाल र नेवारी घरहरूको आत्मीयता जीवित हुन्छ। खुर्सानीलाई प्रतीकात्मक माध्यम बनाउँदै उनले जीवनको चक्र—जन्मदेखि अन्त्यसम्म—लाई रंग र बनावटमार्फत प्रस्तुत गरेकी छन्। प्रमिला बज्राचार्यका अर्ध–अमूर्त चित्रहरूले महिलाको संघर्ष, साहस र आन्तरिक शक्तिलाई अभिव्यक्त गर्छन्, जबकि रुकमिनी श्रेष्ठले नेपालको विविध जीवनशैली र समयसँगै हुने परिवर्तनलाई दृश्यात्मक रूपमा समेटेकी छन्।
चन्द्र श्रेष्ठका चित्रहरूमा समुद्रको ऊर्जा, गहिराइ र गतिशीलता देखिन्छ, जसले प्रकृतिको शक्तिशाली र स्वतन्त्र स्वरूपलाई उजागर गर्छ। अर्कोतर्फ, मंगोलियन कलाकार बिलिग्ट एन्खतैवानका कृतिहरू जीवन, मृत्यु र समयजस्ता अस्तित्वगत प्रश्नहरूमा केन्द्रित छन्, जहाँ मानव, प्रकृति र ब्रह्माण्डबीचको सम्बन्धलाई ‘अनन्त नीलो आकाश’ को दर्शनमार्फत व्याख्या गरिएको छ।
यस प्रदर्शनीले राष्ट्रिय सीमाभन्दा बाहिरको संवाद पनि सम्भव बनाएको छ, जहाँ नेपाली र मंगोलियन कलाकारहरूको सहभागिताले कला भाषाको सार्वभौमिकता र साझा मानवीय अनुभवलाई जोड दिएको छ। अनबाउन्ड भ्वाइसेस शीर्षक आफैंमा एक घोषणाजस्तो लाग्छ—महिला कलाकारका आवाज अब सीमित छैनन्, बरु ती समकालीन कला विमर्शका केन्द्रमा छन्।
चैत्र १५ देखि वैशाख ७ गते सम्म सञ्चालन हुने यो प्रदर्शनी केवल कला अवलोकन गर्ने ठाउँ मात्र होइन, समाज, पहिचान र अस्तित्वबारे गहिरो रूपमा सोच्न प्रेरित गर्ने स्थल बनेको छ। समग्रमा, यसले नेपाली कला क्षेत्रमा महिला प्रतिनिधित्व, अनुभव र अभिव्यक्तिको एउटा महत्वपूर्ण दस्तावेज निर्माण गर्दै कला र सामाजिक यथार्थबीचको सम्बन्धलाई नयाँ ढंगले पुनर्परिभाषित गरेको छ।
प्रतिक्रिया दिनुहोस्